Category Archives: Syniadau

Elite (1984, BBC Micro) a dylanwad Thatcher ar y gêm

Darllen yr erthygl hwn >> Backroom Boys by Francis Spufford | Books | The Guardian << sydd yn extract o’r llyfr am hanes datblygu’r clasur o gêm cyfrifiadur Elite (1984), a dod ar draws y paragraff diddorol yma:

One thing you couldn’t do was cooperate with anyone. All the other apparent actors in the game universe were ingenious mathematical routines in paper-thin disguise. You were on your own with your enemies and the market prices. In this, of course, the game was beautifully in sync with the times. Margaret Thatcher had recently declared that there was no such thing as society; in the game universe, that was literally true. Bell and Braben were creating a cosmos of pure competition. It was a kind of reflection, not of the reality of 1980s Britain, but of the defiant thought in the heads of those who were benefiting from Thatcherism, who wanted to believe that behaviour not much more complex than the choices you got in the game was enough to satisfy the country’s needs. Bell and Braben got a lot of the inspiration for the game’s universe from the “libertarian” American sci-fi they were reading, but at that time they also shared a broadly Conservative outlook. If Thatcher represented clear ideas with hard edges, they were on her side. Soon after they signed up with Acornsoft, she won the 1983 election.

Waw. Côd a gwleidyddiaeth yn codi ei ben eto. Ma’r defnydd o maths ar gyfer torri ffiniau gallu’r processor yn syfrdanol hefyd (a’n atgoffa fi pam o’n i’n raglennwr Turbo Pascal chydig yn hoples, a pham nad yw côd ar ei ffurf buraf yn addas i bawb).

Ond mae’n werth gosod y postscript ochr-yn-ochr hefyd:

Postscript: David Braben used the rewards of Elite to build himself a career in the games industry. He is a businessman with a development company of his own, just outside Cambridge. He worries about the euro and hopes to create games still bigger than Elite. At the moment, he’s working on a Wallace & Gromit game. Ian Bell lives quietly in the countryside with his girlfriend, a vet. He used the rewards of Elite to study aikido and get into the rave scene. He breeds pedigree Burmese cats and worries about American imperialism and developing-world debt. He does a little exploratory coding now and again, but he doesn’t play modern computer games: too obvious, too violent. He doesn’t read fiction much, either. Like the intelligent horses at the end of Gulliver’s Travels, he thinks it only says “the thing which is not”. He doesn’t much like the world he helped to create.

Felly aeth un at ddiwylliant rave a bywyd yn ymwrthod ag ideoleg yr 80au a’r llall i fyw y freuddwyd Thatcheraidd. Diddorol de.

Mae côd, algorithmau a data yn wleidyddol.

Sdim amser gen i i sgwennu cofnod lawn am hyn ond mae’n rhywbeth dwi’n meddwl dipyn amdano ar hyn o bryd sef y berthynas rhwng côd a grym.

Yr erthygl ysgogodd fi i sgwennu’r gofnod oedd yr un isod gan Evgeny Morozov yn y Süddeutsche Zeitung

GhostsintheMachines«DerFeuilletonist.

Dyma ddyfyniad:

To attack technology today is not to attack the Enlightenment – no, it is to attack neoliberalism itself.

ac

Today, a robust critique of technology should, first of all, be a critique of neoliberalism itself. Such recalibration might not do much by itself but it would at least force the apologists of perpetual digital disruption to come up with explicit arguments as to why public health or public education are no longer worth fighting for. And, with some luck and provocation, the public – or whatever is left of it – might not like what it hears.

Mae’r erthygl yn sôn nid am bolareiddio tech = drwg / tech = iwtopia ond i sicrhau ein bod yn feirniadol o beth sydd yn yn digwydd drwy côd, algorithmau a data (ma’r term ‘big data’ yn sdiwpid a dwi’n gwrthod ei ddefnyddio – jest mwy o ddata dio!).

Felly dyma ddyfyniad bach arall am y berthynas rhwng data, côd a gwleidydiaeth ar flog Eaves.ca:

A little over a year ago I said that contrary to what many open data advocates believe, open data will make data political – e.g. that open data wasn’t going to depoliticize public policy and make it purely evidenced base, quite the opposite, it will make the choices around what data we collect more contested (Canadians, think long form census). The same is also – and already – true of the algorithms, the code, that will increasingly regulate our lives. Code is political.

Hwn ydi’r sdwff anweledig sydd yn gynyddol reoli’n bywydau ac y byddwn ni’n sylweddoli ar ryw bwynt fel gyda algorithms ffiltro Google, YouTube, a Facebook (ac yn y pen draw, Twitter hefyd) eu bod nhw’n effeithio ar ieithoedd llai a lleiafrifol mewn ffordd andwyol hefyd.

Be felly sy’n cael ei wneud i gadw trefn ar gôd, a phwy sy’n rheoli hynny. Ymlaen â ni at y cysyniad o “Algorithmic regulation” gan Tim O’Reilly…

http://beyondtransparency.org/chapters/part-5/open-data-and-algorithmic-regulation/

 Search engines regulate the results and advertisements they serve up to us, doing their best to give us more of what we want to see.

O'RLY?
O’RLY?

Ydach chi wir yn credu bod Google yn gwneud eu gorau i roi rhagor o ddeunydd Cymraeg yn weledol i bobol sydd eisiau deunydd Cymraeg? Sgersli.

Mae Tim O’Reilly’n gofyn am fwy o “algortithmic regulation” ar lywodraeth drwy ddefnydd data, ond pan mae algorithmau’n creu “market failure” ieithyddol (.DOC)- rhaid i ni fod yn ofalus iawn bod llais ganddon ni yn yr algorithmau sy’n dod yn rhan (anweledig) o’n bywydau yn yr un ffordd ag oedd angen llais a safle blaenllaw arnom ni yn y system ddarlledu teledu a radio.

Pwy sy’n rheoleiddio’r algorithmau? Sut maen nhw’n trin ieithoeddd? Ar gyfer mantais pwy? Sut mae systemau rheoleiddio’n effeithio ar leiafrifoedd ieithyddol a’r di-rym?

Ma rhain yn gwestiynau pwysig a brys dwi’n meddwl. Amser i ni gymryd gwleidyddiaeth côd o ddifri?

Beth yw’r cyswllt rhwng Björk, torfoli cyllid a dysgu ieithoedd?

Wrth ddarllen y cyfweliad hwn:

Q&A: Bjork on the evolving music industry, Kickstarter and Spotify (Wired UK).

Mi welais y dyfyniad hwn:

Your Kickstarter project to bring Biophilia to Android was sadly unsuccessful — looking back, what would you do differently and would you use crowdfunding again in the future?

 

I think it was the only thing we could do at the time, but only because of it failing we were approached by a company that had the latest technology to change Biophilia to Android in a lot simpler and more effortless way. So I don’t look at it as a mistake. When you go on an adventure like this, sometimes you have to accept that solutions come from places you couldn’t imagine and in a different way and from a different direction than you were aiming for. You have to drop control in a way but still try, not give up and not be too concerned about looking clumsy at times.

Mae’r frawddeg olaf dwi di bwysleisio mewn llythrennau bras yn cyfleu profiad cyffredin i unrhyw un sydd wedi dechrau prosiect arlein sydd yn defnyddio teclynnau sydd heb eto gael eu safoni, neu gyrraedd prif ffrwd diwylliannol eto.

Mi darodd fi ei fod o hefyd yn brofiad sydd yn gyffredin i ddysgu iaith – mae’n rhaid gadael i’ch hunain edrych yn drwsgwl a gwneud camgymeriadau er mwyn gallu dysgu a phrosesu’r iaith. Ar yr llaw arall hefyd mae’r swildod sydd yn dod o fod yn drwsgwl hefyd yn atal pobol rhag dysgu iaith neu ymroi i brosiect digidol sydd efallai ddim am weithio.

Mae sgil effeithiau positif ac annisgwyl yn dod o ddysgu ieithoedd hefyd yn yr un ffordd a mae Bjork yn nodi uchod am ei phrosiect Biophilia. Mae’r drws i ddiwylliant arall a’r bobol mae rhywun yn cyfarfod yn aml yn annisgwyl ar ôl yr ymdrech sydd mor focused ar ddysgu rhwybeth, heb efallai ddysgu am bwrpas y dysgu ar hyd y ffordd!

Ddyla hyn ddim bod yn syrpres falle, gan bod dysgu yn broses o fethu-deall-addasu-gwella, ond bod dysgu cyfathrebu yn gyhoeddus ac gyda phobol eraill yn fwy exposing na llawer i ffordd arall o ddysgu. Dwi wastad wedi sylwi wrth ddysgu myfyrwyr am ddefnyddio teclynnau digidol er enghraifft bod y foment yna o gael ymateb uniongyrchol wrth ymwneud am y tro cynta yn debyg iawn i’r foment yna o gynhesrwydd a’r golau’n dod mlaen wrth lwyddo i gyfathrebu â rhywun mewn iaith newydd. Yn y maes cyfryngau cymdeithasol, torfoli arlein ac ieithoedd mae mentro’n gyhoeddus – a bod yn barod i edrych chydig yn drwsgwl, a methu – yn rhan hanfodol o’r broses. Ynddyn nhw gyd, rhaid i ti roi dy hun allan yna, gan wybod y bydd rhywbeth da yn dod hyd yn oed os nad yw’r prosiect yn llwyddo fel y rhagwelaist.

Arriva Cymru a phroblem fawr y Gymraeg ar y we

Arriva Cymru? Be sgen hynny i neud efo’r Gymraeg ar y we?

Wel…hyn:

Dwi’n siwr bod nhw’n ymwybodol o hyn yn Newyddion BBC a Golwg360 ond mae chwilio Google yn broblem mawr iddyn nhw o ran denu darllenwyr, ac yn broblem mawr i ddarllenwyr sydd eisiau ffeindio straeon Cymraeg.

Y diwrnod o’r blaen o’n i eisiau darllen am y llanast Bysus Arriva Cymru, felly chwiliais “Arriva Cymru”. Canlyniad?

Chwilio Arriva Cymru

Dim newyddion. Dim ond gwefannau swyddogol (gyda dim hyd yn oed newyddion am y cyhoeddiad ar wefan Arriva, natch).

Trio eto felly a chwilio, fel dwi’n arfer gwneud erbyn hyn yn Saesneg am “Arriva Wales”. Canlyniad?

Arriva Wales

Chydig yn well, ar ôl y 3 canlyniad uchaf mae canlyniadau diweddar iawn am newyddion gan wefannau BBC News, WalesOnline a rhywbeth arall o’r enw 4ni.

Clic felly ar stori BBC News gan feddwl ffeindio’r erthygl Gymraeg. Oeddwn i’n gallu ffeindio’r ddolen i fynd at dudalennau BBC Cymru? Ddim am hydoedd. Sganiodd fy llygaid bach ar draws ac i lawr y dudalen, ac yn ôl i fyny eto. Roeddwn i’n chwilio am “Cymraeg” yn y gornel top dde, gan mod i’n reddfol erbyn hyn yn meddwl taw fan honno mae’r switsh iaith.

BBC Wales Arriva

Ond does dim switsh iaith. A Newyddion ydi’r enw ar y ddolen. Yn y diwedd mi ffeindiais y ddolen a chlicio drwodd i fama:

Hafan NewyddionA wedyn clicio i fama:

Erthygl Newyddion Arriva

A chael at lle o’n i isio mynd yn y lle cynta, 4 clic yn ôl. Yn y cyfamser mae pob person call sydd wedi gwneud yr un peth wedi setlo ar gael yr wybodaeth o’r tudalennau Saesneg.

A doedd Golwg360 ddim hyd yn oed ar y radar Google yn ystod hyn i gyd.

Afraid deud bod hyn yn broblem enfawr i newyddion Cymraeg ac yn dangos pa mor bwysig ydi integreiddio newyddion Cymraeg mewn i chwiliadau Google. Dwi’n deall yn iawn bod BBC Newyddion a Golwg360 bownd o fod yn torri’u boliau eisiau cael Google [Gol: Google News UK, ‘lly] i’w derbyn ond dyma’r broblem eto fyth – mae’r penderfyniadau yn gwbl allan o’n dwylo ac mae pob un achos fel hyn ar draws y we yn gwneud yr iaith yn fwy a mwy anweledig.

‘Shocked acquiesence’ mae’r erthygl yma’n galw’r ffenomenon yma o ddechrau’r unfed ganrif ar hugain sydd yn disgrifio’r teimlad o gael eich syfrdanu gan rywbeth sydd mor fawr ac allan o’ch rheolaeth fel PRISM neu newid hinsawdd na allwch chi ddelio gyda fo mewn unrhyw ffordd ond ei anwybyddu. Mae’n siwr fod na lot o eiriau amdano, rhyw ochenaid fawr a “o wel”. Mae na deimlad fel’na braidd am ddyfodol y Gymraeg arlein yn wyneb Google ac ati. Mae Luistxo Fernandez yn ei alw’n ‘Twitter tsunami’ mewn cyd-destun arall. Moch ar y winllan efallai fasai’r term Saundersaidd Cymraeg addas mae’n debyg.

Ond mae’r winllan wedi cael ei thirfeddiannu ers tro a rhaid gofyn i Google am ganiatad i brynu ein grawnwin ein hunain yn ôl erbyn hyn, a hynny ar premium. Does dim rheolaeth ganddon ni dros sut mae cael mynediad a sylw at y Gymraeg ar y we. Os taw cael sylw i gynnwys yw problem fawr ein oes, yna mae cael sylw at gynnwys Cymraeg yn broblem hyd yn oed yn fwy. Gallai llywodraeth Thatcher ildio S4C i ni ar un o bedair sianel deledu. Roedd honno’n sicrhau bod sylw priodol i gynnwys Cymraeg. Ond ni all yr un llywodraeth roi ‘S4C’ i ni ar gyfer y we. Neu allan nhw?

Ai cael teli Cymraeg ar sgrin gyntaf YouView ac iplayer sy’n gyfatebol rwan? Falle. Ond mae hynny ond yn ateb un rhan o’r broblem cynnwys. Efallai taw cael Google, Twitter, Facebook, YouTube i roi statws i gynnwys Cymraeg yn eu gwasanaethau fyddai ‘ildio S4C’ ein hoes. Hynny yw, nid dim ond caniatau i ni gyfeithu ein rhyngwynebau ar eu rhan (o! Diolch yn fawr Twitter, dwi’n gwybod eich bod chi’n sgint!!), ond sicrhau bod ein cynnwys yn cael tegwch yn y gêm hyn o rymoedd gwladwriaethol a chwmniau masnachol traws-wladwriaethol sy’n cael ei alw’n ‘economi sylw’. O barhau’r trosiad S4C, a fyddai ymgyrchwyr S4C wedi bodloni ar gael y cyflwynwyr continuity ar BBC Cymru, ITVWales a Channel 4 Wales yn darllen mewn dwy iaith rhwng rhaglenni Saesneg? No we. Y cynnwys oedd yn bwysig. Lleoliad y cynnwys hwnnw yn yr amserlen oedd yn bwysig. Y cynnwys sydd yn bwysig rwan hefyd. Ac mae lleoliad y cynnwys hwnnw’n bwysicach nag erioed.

Ond dyma rai cwestiynau sydd gen i sydd, dwi’n meddwl angen eu hateb yn fwy ar frys, efallai, na sut mae ariannu parhad teledu ar S4C:

  • Sut mae cael cynnwys Cymraeg i ymddangos ochr yn ochr â Saesneg fel yr oedd gyda S4C yn y byd 4 sianel?
  • Sut mae gwneud y we Saesneg yn fwy porous/permeable o ran y Gymraeg yn lle’r ffordd arall rownd?
  • Faint o werth roddech chi ar gyflawni hynny? £1miliwn? £10miliwn? £70miliwn?
  • Pwy ddyla dalu? Google et al eu hunain, neu dreth arbennig, y Llywodraeth (pa un?) neu arian S4C?
  • Faint o werth mae strategaeth iaith y Llywodraeth yn rhoi i ‘sylw’ ar y we?
  • Faint o werth ydyn ni gyd fel pobol brwdfrydig tech Cymraeg yn rhoi ar hynny?

Dwi ddim yn arbenigwr ar search o bell ffordd, ond ma’n rhaid bod na atebion – neu ydan ni jest am ista mewn shocked acquiescence? Ar hyn o bryd – dyna da ni’n ei wneud. Yn araf i dderbyn a deall goblygiadau’r dechnoleg i’n iaith a’n ddiymadferth wrth geisio meddwl am beth i wneud pan ydyn ni’n dechrau sylweddoli’r goblygiadau hynny.

So plis, tynnwch fi o fy shocked acquiescence, ydi hi mor ddu â hynny?

Pam bod Basgwyr yn trydar ddwywaith cymaint â’r Cymry?

Screen Shot 2013-06-29 at 22.25.07

Edrychwch ar y llun yma –>

Mae yna bron yr un faint o gyfrifon Twitter sydd yn yn defnyddio Cymraeg a Basgeg ac sydd wedi cael eu codi gan web crawler Indigenous Tweets. Mae cyfrifon sy’n defnyddio Cymraeg tua 82% o gyfanswm y rhai Basgeg.

Tra o ran trydariadau sydd yn Gymraeg neu Fasgeg mae dwywaith cymaint o drydariadau Basgeg na rhai Cymraeg. Mae hwn yn wahaniaeth enfawr sydd yn bownd o gael effaith ar yr ecosystem ieithyddol ar rwydwaith gymdeithasol, ac efallai’n gallu dangos pethau diddorol i ni o ran y diwylliant o ddefnydd y ddwy iaith mewn parthau gwahanol arlein, ac efallai oddiarlein hefyd.

Pa resymau allai fod am hyn te? Dyma rai syniadau:

  1. mae’r algorithm adnabod iaith yn gweithio’n well ar gyfer Basgeg, ac felly’n adnabod mwy o negeseuon.
  2. mae trydarwyr Basgeg yn llawer prysurach ar rwydweithiau cymdeithasol na rhai Cymraeg
  3. mae trydarwyr Basgeg yn llawer mwy bodlon defnyddio Basgeg na Sbaeneg, tra bod trydarwyr Cymraeg yn fwy dwyieithog eu trydar.
  4. mae llawer mwy o bots Basgeg yn pwmpio allan trydariadau awtomatig
  5. mae llawer mwy o aildrydar o negeseuon Basgeg nac o negeseuon Cymraeg
  6. mae llawer mwy o gynhyrchwyr cynnwys dwysedd ac amledd uchel yn yr iaith Basgeg (e.e. gwasanaethau newyddion)
  7. mae yna wahaniaethau diwylliannol yn y ffordd rydyn ni Gymry’n defnyddio rhwydweithiau cymdeithasol o’u cymharu â’r Basgwyr. e.e. mae llai o ddiwylliant o rannu gan siaradwyr Cymraeg, o bosib. Ydi Basgwyr yn fwy ‘digidol’ na ni?
  8. allwch chi feddwl am ragor?

Mae’r erthygl yma gan Jackson and Wang (2012) yn darganfod bod gwahaniaethau rhwng diwylliannau rhwydweithiau cymdeithasol UDA a China, ond faint o wahaniaethau sydd yna rhwng ardaleodd a gwledydd yn Ewrop? Ma’r boi yma’n credu bod gwahaniaethau rhwng sut mae’r Iseldiroedd a Gwlad Belg yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol ond dydi o ddim yn cynnig unrhyw dystiolaeth. Ar flog arall mae yna drafodaeth sydd ychydig yn fwy synhwyrol gan gyfeirio at unigolyddiaeth / cyfunoliaeth (collectivism) ac effaith lefelau incwm ar ddefnydd technoleg sydd efallai yn fwy perthnasol.

Oes yna unrhyw beth i ddweud dros ddosbarthiad daearyddol siaradwyr, a’r effaith mae bywyd gwledig vs trefol yn ei gael? Mae ystadegau Ofcom yn nodi bod gan ardaloedd gwledig yr un mynediad at fand llydan a threfol, ond efallai bod y defnydd yn wahanol?

Mae’r blog hwn gan Juliano Andrade Spyer am ymateb pobol yn yr ardal mae’n gweithio i’r protestiadau yn Brasil yn ddiweddar yn cyffwrdd ar y gwahaniaeth diwylliannol yma:

There are differences between large urbanized areas where the rallies are happening and small places such as here (Gol: mae wedi ei leoli 70km o’r brifddinas Brasilia) regarding the use of Facebook. There, Facebook is a channel used for keeping in touch with the people one does not necessarily see every day. Facebook tends to become a gathering place where we are close to everyone, independently of their location in different neighborhoods or other places. The purpose here of using Facebook is not “keeping in touch” because that is really not necessary as friends and everyone else are already physically near to each other every day. What is important, then, is not talking about public things that everyone can know, but to share private information that not everyone knows about. Demonstrations are not interesting for those living here because they relate to institutional politics and also because they are already public, everyone knows about it, and something everyone knows about is not worth talking about.

(mwy o gofnodion blog gan ymchwilwyr UCL ar y thema  ‘Dylanwad Gwahaniaethau Diwylliannol ar Rwydweithio Cymdeithasol)

Ydi closrwydd llawer o gymunedau lle mae’r Gymaeg yn gryf yn un o’r ffactorau sydd yn cadw’r Gymraeg yn iaith fyw ar un llaw, ac yn ei gwneud yn iaith lai byw ar y we ar y llaw arall?

Be chi’n feddwl? Faswn i wrth fy modd cael trafodaeth ar hyn. Gadwch sylw…

[Gol: nes i grybwyll ecosystem ieithyddol fyny fan’na heb rili feddwl amdano, ond dyma erthygl gan bobol sydd wedi: ‘Language Ecology‘. Skutnabb-Kangas, T., a Phillipson, R. (1997)]

Llwyth, Prout, Pinzás, a’r closet ieithyddol

Diddorol darllen y dyfyniad hwn o ymateb Sioned Williams i adolygiad Non Tudur o’r ddrama Llwyth:

Mae’n archwilio natur perthyn ar gymaint o lefelau – yn rhoi perspectif nid yn unig ar hunaniaeth rhyw, ond hefyd hunaniaeth genedlaethol ac hunaniaeth ieithyddol. “Mae Cymraeg yn queer” yw un o linellau’r sgript – a’r awgrym yw bod dim modd diffinio diwylliant ( na rhywioldeb) mewn ffordd un llygeidiog.

Mae’n syniad diddorol yntydi? Ydi Cymraeg yn queer?

Ond be yn union ma hynny’n feddwl? Dyma ddyfyniad gan David Halperin o’r erthygl Wikipedia ar theori queer:

Queer is by definition whatever is at odds with the normal, the legitimate, the dominant. There is nothing in particular to which it necessarily refers. It is an identity without an essence. ‘Queer’ then, demarcates not a positivity but a positionality vis-à-vis the normative.[cyfeirnod]

Mae profiadau o siarad Cymraeg yn ffitio llawer o’r disgrifiad. Eto, nid yw siarad Cymraeg yn hunanaiaeth heb essence, jest yn wrthbwynt pur i siarad Saesneg. Efallai bod y ddisgwrs ‘leiafrifol’ yn queer fodd bynnag, a’n bod ni’n defnyddio gwrthwynebedd pan fo’n gyfleus, ac yn defnyddio syniadau o normaleiddio ar adegau eraill.

Mae theori queer yn sicr yn ddiddorol wrth edrych ar iaith o fewn y ddrama Llwyth. Ydi’r iaith wedi ei normaleiddio yno yn yr ystyr ei fod yn siarad real, er mewn ffurf sydd yn annerbyniol i lawer fel Cymraeg ‘derbyniol’ ac felly’n queered? Ydi defnydd yr iaith yn rhan bwrpasol o ffurfio lleiafrif o fewn lleiafrif yn y ddrama? Ydi theatr Gymraeg wedi dod allan o’r linguistic closet drwy gael llwyddiant a chydnabyddiaeth yng Nghaeredin? Dwi’n siwr y bydd na lawer o drafod y ddrama a’r rheswm ei bod yn cyseinio gyda chynulleidfaoedd.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Wnaeth darllen dyfyniad Sioned Williams fy atgoffa fi o erthygl Dr. Ryan Prout o Brifysgol Caerdydd: “Speaking Up / Coming Out: Regions of Authenticity in Juan Pinzás’s Gay Galician Dogma Trilogy

Dyma flas wrth sôn am ddefnydd jarring Galisieg mewn ffilm Dogme sydd yn ei hun yn genre sydd yn mynd ati i geisio torri taboos trwy ddangos ‘gwirionedd':

The use of Galician in the contexts portrayed by Pinzás in the first two films of the trilogy can be seen as countering the perception expressed by some younger speakers of the language that its use is inappropriate in venues like night clubs where conformism and awareness of peer pressure are most keenly felt (Gemie 2006: 158). If Cáccamo is right in suggesting that the language was perceived to be becoming the instrument of politicians and bureaucrats, the gay Galician Dogme trilogy could be read, furthermore, as a reaction against this form of consolidation.

Yn bersonol, dwi’n gallu darllen ‘social media’ yn lle ‘nightclubs’ ac yn gweld paralelau i beth mae’n ddweud ac yn adnabod yr ymadwaith yna i wrthod canfyddiadau o sefydliadoliad iaith. Ond mae’n mynd mlaen i geisio gweld a yw cyfarwyddwr y ffilmiau’n ceisio dweud bod profiad siarad Galisieg yn bwrpasol (pan ydych chi’n rugl yn Ngalisieg a Sbaeneg) fel y broses o ‘ddod allan':

If Pinzás does indeed invite his audience to draw parallels between the process of coming out of the gay closet and coming out of the linguistic closet, this is a gesture which finds resonance in the discourse used by advocates of wider use of and recognition for Galician, as well as in the experience of speakers who shift from predominantly using Spanish with their peer groups and families to a preferential use of Galician. For example, in a recent campaign in defence of linguistic rights the language advocacy group Queremos Galego called on Galician speakers whose political sympathies might previously have been with the right wing Partido Popular to come out of the closet (Unsigned 2010). And young Galician speakers who are equally competent in both Spanish and Galician and who choose to assert a Galician speaking identity in a context where they may previously have spoken Spanish describe a backlash of incomprehension, rejection, and prejudice which are all too familiar to those who have chosen to come out as gay.

Wn i ddim os gellir dweud yr un peth am siaradwyr sydd yn rhugl yn y Gymraeg a’r Saesneg, ond yn defnyddio Saesneg gan fwyaf, ac sydd wedyn yn penderfynu troi at defnyddio Cymraeg mwy. Dwi’n credu bod sefyllfa ieithyddol gymdeithasol Galisia dipyn yn wahanol i fan hyn gyda llawer iawn o’r boblogaeth yn medru siarad a deall Galisieg (sydd yn bâr ieithyddol gweddol agos at Sbaeneg beth bynnag) ond sydd yn ei weld fel iaith statws isel, y sefyllfa diglossia glasurol.

Yng Nghymru, mae’r gwahaniaeth mawr rhwng y ddwy iaith a niferoedd y boblogaeth sy’n ddwyieithog/deall y ddwy iaith yn golygu bod y sefyllfa diglossia yn wahanol. Er, efallai yn achos ysgolion Cymraeg y De lle mae sawl cenhedlaeth o bobol erbyn hyn wedi derbyn addysg Gymraeg ond ddim yn dewis ei ddefnyddio yn agosach at yr hyn mae Prout yn cyfeirio ato. Efallai taw hyn sy’n dod trwodd wrth sôn bod “Cymraeg yn queer” yn Llwyth?

Yn ei gasgliad mae’n dweud y canlynol:

Pinzás folds questions of diglossia and homosexuality into the creation of social emotions and the challenging of taboos, which had served the Scandinavian exponents of Dogme 95 well in defining small nations. Through the lens of the inquisitive hand held camera he pictures a Galicia with an eye which only sees in natural or diegetic light, so that what it brings to light it does so in an essentialising gesture.

Mae’n swnio fel bod yr elfen o ddweud ‘gwirionedd’ a thorri taboos (ieithyddol yn fwy na rhywioldeb, o bosib) mae pobol yn ei weld yn Llwyth yn debyg iawn i beth mae Pinzas wedi ei wneud yn ei drioleg.

Er nad ydw i wedi gweld y ddrama na’r ffilmiau, mae’r drafodaeth o natur grŵpiau ‘lleiafrifol’ a’r cymhlethdodau cymdeithasol a seicolegol yn ddifyr iawn. Mae’n werth darllen erthygl Prout yn ei gyfanrwydd gan bod na lawer i bwynt perthnasol i ddarlleniad o Llwyth a chynhyrchiadau mewn ieithoedd lleiafrifol yn gyffredinol yno.

* * * * * * * * * * * * * * *

Tra ar y pwnc o closets, mae’n werth cyfeirio hefyd at lyfr Catalaneg sy’n dwyn y teitl; “Sortir de l’armari lingüístic: Una guia de conducta per a viure en català” sef “Dod allan o’r cwpwrdd ieithyddol: Canllaw i fyw eich bywyd yn y Gatalaneg”.

Mae erthygl am y llyfr ar wefan GipuzkoaEuskara, yn dweud hyn amdano:

The work by Suay and Sanginés permits us to think, finally, that consciously exercised linguistic loyalty -a proactive attitude- will cause linguistic uses to make the move from being personal troubles to become issues of social structure.

Mae datblygiad cymdeithas a thechnoleg yn golygu bod gwrthdaro ieithyddol yn norm; mae’r awduron dan sylw yn ceisio edrych ar y gwrthdaro hyn trwy astudio mathau gwahanol o siaradwyr (mewnfudwyr sydd wedi dysgu, siaradwyr anhyderus, siaradwyr militant ayyb) a’r gwrthdaro sydd yn digwydd oddi fewn iddyn nhw wrth ddewis siarad/neu beidio siarad iaith, gan obeithio bod hyn yn arfogi pobol i wneud y penderfyniad o ddefnyddio iaith yn fwy hyderus.

Mae nhw’n defnyddio’r dywediad am y ‘closet’ fel llawfer ar gyfer cymryd camau positif i roi teyrngarwch gyhoeddus i iaith sydd yn leiafrifol, gan raddol leihau lleiafrifoldeb yr iaith honno wrth i hyn gael effeithiau ar gymdeithas. Ond efallai bod hyn hefyd yn awgrymu ‘lleiafrifoldeb’ fel y norm, a faswn i’n tybio bod llawer iawn yn teimlo nad oes na closet i ddod allan ohono yn ieithyddol a bod unrhyw sôn am hynny yn lleiafrifeiddio’r iaith, gan efallai lesteirio gobeithion am ddefnydd a derbyniad cyfartal o’r iaith mewn cymdeithas.

* * * * * * * * * * * * *

Unrhyw feddyliau ganddoch chi? Hoffwn i glywed. Gadwch sylw!

Some very interesting thoughts from Geert Lovink on online comment culture

A fantastic interview with Geert Lovink on anonymity, comments as public sphere (or otherwise) and the double edged sword of comments that are both repulsive and sought after.

http://networkcultures.org/wpmu/geert/2011/09/04/interview-with-me-on-comment-cultures-for-galileubr/

Comments are on the rise as never before but at the same time they are dispised, looked down upon, ignored, filtered and switched off.

It could very well be that the current era of mass commentary on the net will come to a close. […] It is a question whether comments in the near future will be a public as they are right now–if they exist at all.

A global renaissance of the forum software would be a great thing for internet culture.

Is online commentary and debate in such a bad place? How can online commentary be brought back to an even keel?

“Trydar y Cymry! The Welsh Language Thrives Online”: cyfweliad ar Global Voices

Llun gan foomandoonian ar Flickr

Plyg bach: dwi wedi gwneud cyfweliad am y we Gymraeg, trydar, blogio ac ati ar wefan Global Voices. Ewch draw i’w ddarllen a gadwch sylw plis!

Diolch o galon i Ayesha Saldanha, sylwebydd GV a brodor o Gaerdydd yn wreiddiol. Roedd yn bleser ei chyfarfod yn ddiweddar.

Fel mae’n nodi ar waelod yr erthygl, dwi am drio cydlynu chydig o leisiau Cymraeg/Cymru i fynd draw ar Global Voices. Mae’n hen bryd i’n lleisiau ni gael platfform rhyngwladol. Mae’n stori ni cyn bwysiced â stori neb arall.

Mae Global Voices yn wefan a sefydlwyd yn 2005 gan Rebecca McKinnon a’r hynod wych Ethan Zuckerman (sydd efo lot o bethau diddorol i;w ddweud am iaith a’r rhyngrwyd) er mwyn pontio rhwng diwylliannau trwy gyfieithu straeon, a chyfieithu diwylliannau, fel ein bod yn deall ein byd yn well. Cymuned o flogwyr ydi o yn y bôn heb olygyddol unedig, sy’n ceisio rhoi platfform eghangach i gyfryngau amatur.

Os oes unrhyw un eisiau helpu fi i sylwebu / cyfieithu cofnodion sy’n haeddu sylw ehangach / neu wneud crynodebau misol ar yr yr hyn sy’n digwydd ar y rhyngrwyd Gymraeg a Chymreig yna plis cysylltwch. Mi faswn i’n werthfawrogol iawn o unrhyw help.

 

 

Cyfrwng: Media Politics and Media Studies in Small Nations

Dyma rai nodiadau o’r sesiwn uchod (wnai ddiweddaru wrth i fi fynd…):

Devolution and the Media in Scotland

David Hutchinson (Prifysgol Glasgow Caledonian)

Y Wasg

  • pryder am drosglwyddiad cyhoeddiadau gwasanaeth cyhoeddus i’r we yn hytrach na mewn papurau newydd
  • oherwydd standing committee yn Holyrood, penderfynodd MSPs wrthod am y rheswm y byddai’n wael i sector y wasg
  • ond dim pwer i wneud unrhywbeth amdano

Darlledu

  • tebyg i Gymru, ond dadleuon hefyd am opt-outs o’r rhwydwaith, ac a ydyn nhw’n gwneud cyfraniadau i’r rhwydwaith
  • BBC Alba – spend per Gael is double that for S4C
  • Scottish B/cast Commission – ymateb y BBC: “8.6% i ddod o’r Alban” Mark Thomson – canlyniad uniongyrchol o waith yr SBC.
  • SBC – wedi gofyn am sianel ddigidol i’r Alban. Blair Jenkins wedi dweud “If we were starting afresh it would be a no-brainer”
  • Sianel Alban – panel wedi argymell i’r ffi drwydded gael ei top-sleisio i’w
  • Sianel Alban – a ddylai BBC Alba rannu lle sbectrwm?
  • Canlyniadau: Holyrood fwyfwy a diddordeb ar draws y cyfryngau; ond heb arian na grymoedd pa mor ddifrifol ellir cymryd eu barn; arian digonnol oherwydd y grant bloc yn broblem dal i fod
  • mwyafrif SNP yn rhoi pwysau ychwanegol i ddatganoli elfennau o rymoedd dros gyfryngau
  • Hutchinson yn codi amheuon dros gwerth ddatganoli cyfryngau os nad oes arian hefyd.
  • Mi fydd darlledu yn dod yn un o brif faesydd dadl rhwng Holyrood a San Steffan

Media, culture and national reconstruction in stateless nations: the case of Catalonia

Josep Angel Guimera ac Ana Fernandez Viso (Prifysgol Awtonomaidd Barcelona)

  • astudio strwythr a pholisiau cyfathrebu yn Catalonia
  • y wladwriaeth a grym dros telegyfathrebu a rheoleiddio sylfaenol dros gyfryngau
  • Generaltitat yn gyfrfiol dros datblygu a gweithredu rheoliadau sylfaenol ar gyfer y cyfryngau; sinema; diwylliant a iaith Catalaneg; ei gyfryngau cyhoeddus ei hun
  • Ond mae amwyster am y competences hyn = lle ar gyfer dadleuon
  • cyfryngau wedi cymryd rol fawr mewn reconstruction cenedlaethol, a’r llywod. wedi gorfodi’r wladwriaeth i drosglwyddo grymoedd ddarn wrth ddarn

Rhesymau dros geisio gwneud Catalan Communication Space?

Yr 80au

  • Normaleiddio ieithyddol
    • sefydlon nhw eu cyfryngau eu hunain *cyn* iddyn nhw gael y grymoedd wedi eu trosgl. i wneud hynny
  • Adeiladu sffer cyhoeddus i Gatalonia
    • sefydlu CCRTV yn 1983 – rhan o hyn mi wnaethon nhw ddechrau rhoi trwyddedau radio lleol
  • Ymgais i gynyddu hunan-lywodraeth

90au

  • hyrwyddo a thrwyddedu cyfryngau lleol
  • deddf sinema Gatalaneg

00au

  • dechrau prosiect pilot ar ddefnyddio frequencies FM heb ganiatad Sbaen, gan gynnwys ‘trwyddedau prawf’ – gorfodi Sbaen i newid eu polisi trwyddedu a rheoleiddio
  • adeiladu sector gyfryngau preifat Catalaneg
  • wedi dyfarnu Mux digidol i grwp preifat Cat – ceisio creu grwpiau amlgyfrwng Cat
  • mwy o ddeddfau ieithyddol oedd yn effeithio ar gyfryngau (puntCAT, sybsidi,

CCRTV nawr yn gyfrifol am 4 gorsaf radio, 7 sianel deledu, 1 sianel lloeren, 11 gwasanaeth gwe . Catalaneg yn unig.

Cyllideb CCRTV €357.5m yn 2010; €110.7m ym 1989

85% yn sybsidi yn y 6 mlynedd ddiwethaf.

Cyfryngau preifat: sybsidi yn arf polisi allweddol

€107m rhwng 2005-2010

ariannu sianeli teledu, radio, y wasg a gwefannau – lleol a cenedlaethol

Heriau?

toriad 30% i sybsidi cyfryngau preifat

CCRTV yn wynebu toriadau – dim ffigwr

lleihad mewn incwm hysbysebu 20%-30% i’r rhan fwyaf (50% i’r lleol)

Ydi’r system gyfryngau preifat yn gallu bodoli heb sybsidi?

Dadl hefyd am gynaladwyedd darlledu cyhoeddus.

Oes angen paradigm polisi newydd yn Catalonia?

Media Studies in Catalonia: research, publishing … competing?

Enric Castello (Prifysgol Rovira i Virgili)

What is small?

“Population, territory, economy, political history” (Hjort and Petrie, 2007) Cinema in Small Nations

Small is not so much related to the condition but to the context and framing of that nation. One is small in comparison to others.

Marusic and Marusic (1999) wedi trafod lle cyhoeddi o genhedloedd bychain yng nghyd destun cyfrol ymchwil meddygol Croateg.

Wastad penderfyniad ar ba iaith ma rhywun yn ddefnyddio i gyhoeddi. axis arall ar draws hynny sef agoredrwydd diwylliannol (h.y. trafod materion mewn cyd-destun rhyngwladol – “intl journal of…”; “journal cenedlaethol …” neu journal am bynciau cenedlaethol)

National is banalised in the centre vs national is determinant in perihpery (e.g. sub-state)

Universal case studies vs case studies ‘just’ understood in national framework

How do you frame local in an international context? When is focus of study not wide enough to ‘generalise’?

Papers in int. journals rarely mention the national context of their research, when in fact they are rarely international, but transpose a ‘national’ study as universal.

Cynydd mawr mewn niferoedd yn gwneud PhDs astudiaethau cyfyrngau.

Iaith cynnyrch ymchwil: dros 50% yn Catalaneg. Gweddill yn Sbaeneg. Ychydig iawn yn Saesneg. Ymchwilwyr Cat isio cael Catalaneg fel iaith gwybodaeth.

Impact rhyngwladol yn isel o gymharu a lefelau Ewropeaidd fodd bynnag, ond yn gwella.

Cyfnodolion: cyhoeddi abstracts yn Saesneg. Niferoedd yn tyfu.

Un enghraifft: cyfnodolyn yn Saesneg am gyfryngau trwy lygaid Catalaneg: http://www.intellectbooks.co.uk/journals/view-journal,id=162/

Cyd-destun ‘bach’ yn gyfle…

  • arbenigo
  • cymryd perspectif global
  • pwynt dechreuol da i gyfeirio at y gymuned academaidd ryngwladol
  • lle amgen i ganolfannau gwyddonol sefydledig
  • rhaid gadael y Liga Espanola i chwarae y Championship

Sylwadau o’r llawr

Barn y cyhoedd am y system gyfryngau Cat yw bod safon CCRTV yn well na sianelau preifat.

Pam felly sybsideiddio cwmniau preifat? Tyfu sector audiovisual y prif reswm. Nhw wedyn yn gallu bwydo CCRTV.

Trio creu diwydiant cyfryngau preifat sydd yn gallu cystadlu gyda’r cyhoeddus, ond yn parhau i ariannu’r cyhoeddus i lefelau uchel iawn. Trio gweld ar hyn o bryd sut mae datrys y ddau obaith incompatible hyn.

Pwysigrwydd creu’r sffer cyhoeddus yn Cat yn wahanol iawn i’r Alban. Cyd-destun gwleidyddol

Hasn’t been a debate about the nature of the communications sphere in general in Scotlan. More specific cases and often reactive. A lot of discussion still to be had in terms of relationship between possible moves to