Dyma dri o’r cyflwyniadau a roddwyd yn y gynhadledd uchod ddydd Gwener diwethaf. // Here are three of the presentations given at the above conference.
All videos can be seen together on the Vimeo Channel: nplds4c2011
Vicent Partal – @vpartal – Vilaweb.cat
Marc Webber – @marcwebber –
Leire Gandul – EITB.com
Diddorol darllen y dyfyniad hwn o ymateb Sioned Williams i adolygiad Non Tudur o’r ddrama Llwyth:
Mae’n archwilio natur perthyn ar gymaint o lefelau – yn rhoi perspectif nid yn unig ar hunaniaeth rhyw, ond hefyd hunaniaeth genedlaethol ac hunaniaeth ieithyddol. “Mae Cymraeg yn queer” yw un o linellau’r sgript – a’r awgrym yw bod dim modd diffinio diwylliant ( na rhywioldeb) mewn ffordd un llygeidiog.
Mae’n syniad diddorol yntydi? Ydi Cymraeg yn queer?
Ond be yn union ma hynny’n feddwl? Dyma ddyfyniad gan David Halperin o’r erthygl Wikipedia ar theori queer:
Queer is by definition whatever is at odds with the normal, the legitimate, the dominant. There is nothing in particular to which it necessarily refers. It is an identity without an essence. ‘Queer’ then, demarcates not a positivity but a positionality vis-à-vis the normative.[cyfeirnod]
Mae profiadau o siarad Cymraeg yn ffitio llawer o’r disgrifiad. Eto, nid yw siarad Cymraeg yn hunanaiaeth heb essence, jest yn wrthbwynt pur i siarad Saesneg. Efallai bod y ddisgwrs ‘leiafrifol’ yn queer fodd bynnag, a’n bod ni’n defnyddio gwrthwynebedd pan fo’n gyfleus, ac yn defnyddio syniadau o normaleiddio ar adegau eraill.
Mae theori queer yn sicr yn ddiddorol wrth edrych ar iaith o fewn y ddrama Llwyth. Ydi’r iaith wedi ei normaleiddio yno yn yr ystyr ei fod yn siarad real, er mewn ffurf sydd yn annerbyniol i lawer fel Cymraeg ‘derbyniol’ ac felly’n queered? Ydi defnydd yr iaith yn rhan bwrpasol o ffurfio lleiafrif o fewn lleiafrif yn y ddrama? Ydi theatr Gymraeg wedi dod allan o’r linguistic closet drwy gael llwyddiant a chydnabyddiaeth yng Nghaeredin? Dwi’n siwr y bydd na lawer o drafod y ddrama a’r rheswm ei bod yn cyseinio gyda chynulleidfaoedd.
* * * * * * * * * * * * * * * * * * *
Wnaeth darllen dyfyniad Sioned Williams fy atgoffa fi o erthygl Dr. Ryan Prout o Brifysgol Caerdydd: “Speaking Up / Coming Out: Regions of Authenticity in Juan Pinzás’s Gay Galician Dogma Trilogy”
Dyma flas wrth sôn am ddefnydd jarring Galisieg mewn ffilm Dogme sydd yn ei hun yn genre sydd yn mynd ati i geisio torri taboos trwy ddangos ‘gwirionedd’:
The use of Galician in the contexts portrayed by Pinzás in the first two films of the trilogy can be seen as countering the perception expressed by some younger speakers of the language that its use is inappropriate in venues like night clubs where conformism and awareness of peer pressure are most keenly felt (Gemie 2006: 158). If Cáccamo is right in suggesting that the language was perceived to be becoming the instrument of politicians and bureaucrats, the gay Galician Dogme trilogy could be read, furthermore, as a reaction against this form of consolidation.
Yn bersonol, dwi’n gallu darllen ‘social media’ yn lle ‘nightclubs’ ac yn gweld paralelau i beth mae’n ddweud ac yn adnabod yr ymadwaith yna i wrthod canfyddiadau o sefydliadoliad iaith. Ond mae’n mynd mlaen i geisio gweld a yw cyfarwyddwr y ffilmiau’n ceisio dweud bod profiad siarad Galisieg yn bwrpasol (pan ydych chi’n rugl yn Ngalisieg a Sbaeneg) fel y broses o ‘ddod allan’:
If Pinzás does indeed invite his audience to draw parallels between the process of coming out of the gay closet and coming out of the linguistic closet, this is a gesture which finds resonance in the discourse used by advocates of wider use of and recognition for Galician, as well as in the experience of speakers who shift from predominantly using Spanish with their peer groups and families to a preferential use of Galician. For example, in a recent campaign in defence of linguistic rights the language advocacy group Queremos Galego called on Galician speakers whose political sympathies might previously have been with the right wing Partido Popular to come out of the closet (Unsigned 2010). And young Galician speakers who are equally competent in both Spanish and Galician and who choose to assert a Galician speaking identity in a context where they may previously have spoken Spanish describe a backlash of incomprehension, rejection, and prejudice which are all too familiar to those who have chosen to come out as gay.
Wn i ddim os gellir dweud yr un peth am siaradwyr sydd yn rhugl yn y Gymraeg a’r Saesneg, ond yn defnyddio Saesneg gan fwyaf, ac sydd wedyn yn penderfynu troi at defnyddio Cymraeg mwy. Dwi’n credu bod sefyllfa ieithyddol gymdeithasol Galisia dipyn yn wahanol i fan hyn gyda llawer iawn o’r boblogaeth yn medru siarad a deall Galisieg (sydd yn bâr ieithyddol gweddol agos at Sbaeneg beth bynnag) ond sydd yn ei weld fel iaith statws isel, y sefyllfa diglossia glasurol.
Yng Nghymru, mae’r gwahaniaeth mawr rhwng y ddwy iaith a niferoedd y boblogaeth sy’n ddwyieithog/deall y ddwy iaith yn golygu bod y sefyllfa diglossia yn wahanol. Er, efallai yn achos ysgolion Cymraeg y De lle mae sawl cenhedlaeth o bobol erbyn hyn wedi derbyn addysg Gymraeg ond ddim yn dewis ei ddefnyddio yn agosach at yr hyn mae Prout yn cyfeirio ato. Efallai taw hyn sy’n dod trwodd wrth sôn bod “Cymraeg yn queer” yn Llwyth?
Yn ei gasgliad mae’n dweud y canlynol:
Pinzás folds questions of diglossia and homosexuality into the creation of social emotions and the challenging of taboos, which had served the Scandinavian exponents of Dogme 95 well in defining small nations. Through the lens of the inquisitive hand held camera he pictures a Galicia with an eye which only sees in natural or diegetic light, so that what it brings to light it does so in an essentialising gesture.
Mae’n swnio fel bod yr elfen o ddweud ‘gwirionedd’ a thorri taboos (ieithyddol yn fwy na rhywioldeb, o bosib) mae pobol yn ei weld yn Llwyth yn debyg iawn i beth mae Pinzas wedi ei wneud yn ei drioleg.
Er nad ydw i wedi gweld y ddrama na’r ffilmiau, mae’r drafodaeth o natur grŵpiau ‘lleiafrifol’ a’r cymhlethdodau cymdeithasol a seicolegol yn ddifyr iawn. Mae’n werth darllen erthygl Prout yn ei gyfanrwydd gan bod na lawer i bwynt perthnasol i ddarlleniad o Llwyth a chynhyrchiadau mewn ieithoedd lleiafrifol yn gyffredinol yno.
* * * * * * * * * * * * * * *
Tra ar y pwnc o closets, mae’n werth cyfeirio hefyd at lyfr Catalaneg sy’n dwyn y teitl; “Sortir de l’armari lingüístic: Una guia de conducta per a viure en català” sef “Dod allan o’r cwpwrdd ieithyddol: Canllaw i fyw eich bywyd yn y Gatalaneg”.
Mae erthygl am y llyfr ar wefan GipuzkoaEuskara, yn dweud hyn amdano:
The work by Suay and Sanginés permits us to think, finally, that consciously exercised linguistic loyalty -a proactive attitude- will cause linguistic uses to make the move from being personal troubles to become issues of social structure.
Mae datblygiad cymdeithas a thechnoleg yn golygu bod gwrthdaro ieithyddol yn norm; mae’r awduron dan sylw yn ceisio edrych ar y gwrthdaro hyn trwy astudio mathau gwahanol o siaradwyr (mewnfudwyr sydd wedi dysgu, siaradwyr anhyderus, siaradwyr militant ayyb) a’r gwrthdaro sydd yn digwydd oddi fewn iddyn nhw wrth ddewis siarad/neu beidio siarad iaith, gan obeithio bod hyn yn arfogi pobol i wneud y penderfyniad o ddefnyddio iaith yn fwy hyderus.
Mae nhw’n defnyddio’r dywediad am y ‘closet’ fel llawfer ar gyfer cymryd camau positif i roi teyrngarwch gyhoeddus i iaith sydd yn leiafrifol, gan raddol leihau lleiafrifoldeb yr iaith honno wrth i hyn gael effeithiau ar gymdeithas. Ond efallai bod hyn hefyd yn awgrymu ‘lleiafrifoldeb’ fel y norm, a faswn i’n tybio bod llawer iawn yn teimlo nad oes na closet i ddod allan ohono yn ieithyddol a bod unrhyw sôn am hynny yn lleiafrifeiddio’r iaith, gan efallai lesteirio gobeithion am ddefnydd a derbyniad cyfartal o’r iaith mewn cymdeithas.
* * * * * * * * * * * * *
Unrhyw feddyliau ganddoch chi? Hoffwn i glywed. Gadwch sylw!
A fantastic interview with Geert Lovink on anonymity, comments as public sphere (or otherwise) and the double edged sword of comments that are both repulsive and sought after.
Comments are on the rise as never before but at the same time they are dispised, looked down upon, ignored, filtered and switched off.
It could very well be that the current era of mass commentary on the net will come to a close. [...] It is a question whether comments in the near future will be a public as they are right now–if they exist at all.
A global renaissance of the forum software would be a great thing for internet culture.
Is online commentary and debate in such a bad place? How can online commentary be brought back to an even keel?
Llun gan foomandoonian ar Flickr
Plyg bach: dwi wedi gwneud cyfweliad am y we Gymraeg, trydar, blogio ac ati ar wefan Global Voices. Ewch draw i’w ddarllen a gadwch sylw plis!
Diolch o galon i Ayesha Saldanha, sylwebydd GV a brodor o Gaerdydd yn wreiddiol. Roedd yn bleser ei chyfarfod yn ddiweddar.
Fel mae’n nodi ar waelod yr erthygl, dwi am drio cydlynu chydig o leisiau Cymraeg/Cymru i fynd draw ar Global Voices. Mae’n hen bryd i’n lleisiau ni gael platfform rhyngwladol. Mae’n stori ni cyn bwysiced â stori neb arall.
Mae Global Voices yn wefan a sefydlwyd yn 2005 gan Rebecca McKinnon a’r hynod wych Ethan Zuckerman (sydd efo lot o bethau diddorol i;w ddweud am iaith a’r rhyngrwyd) er mwyn pontio rhwng diwylliannau trwy gyfieithu straeon, a chyfieithu diwylliannau, fel ein bod yn deall ein byd yn well. Cymuned o flogwyr ydi o yn y bôn heb olygyddol unedig, sy’n ceisio rhoi platfform eghangach i gyfryngau amatur.
Os oes unrhyw un eisiau helpu fi i sylwebu / cyfieithu cofnodion sy’n haeddu sylw ehangach / neu wneud crynodebau misol ar yr yr hyn sy’n digwydd ar y rhyngrwyd Gymraeg a Chymreig yna plis cysylltwch. Mi faswn i’n werthfawrogol iawn o unrhyw help.
Dyma rai nodiadau o’r sesiwn uchod (wnai ddiweddaru wrth i fi fynd…):
David Hutchinson (Prifysgol Glasgow Caledonian)
Y Wasg
Darlledu
Josep Angel Guimera ac Ana Fernandez Viso (Prifysgol Awtonomaidd Barcelona)
Rhesymau dros geisio gwneud Catalan Communication Space?
Yr 80au
90au
00au
CCRTV nawr yn gyfrifol am 4 gorsaf radio, 7 sianel deledu, 1 sianel lloeren, 11 gwasanaeth gwe . Catalaneg yn unig.
Cyllideb CCRTV €357.5m yn 2010; €110.7m ym 1989
85% yn sybsidi yn y 6 mlynedd ddiwethaf.
Cyfryngau preifat: sybsidi yn arf polisi allweddol
€107m rhwng 2005-2010
ariannu sianeli teledu, radio, y wasg a gwefannau – lleol a cenedlaethol
Heriau?
toriad 30% i sybsidi cyfryngau preifat
CCRTV yn wynebu toriadau – dim ffigwr
lleihad mewn incwm hysbysebu 20%-30% i’r rhan fwyaf (50% i’r lleol)
Ydi’r system gyfryngau preifat yn gallu bodoli heb sybsidi?
Dadl hefyd am gynaladwyedd darlledu cyhoeddus.
Oes angen paradigm polisi newydd yn Catalonia?
Enric Castello (Prifysgol Rovira i Virgili)
What is small?
“Population, territory, economy, political history” (Hjort and Petrie, 2007) Cinema in Small Nations
Small is not so much related to the condition but to the context and framing of that nation. One is small in comparison to others.
Marusic and Marusic (1999) wedi trafod lle cyhoeddi o genhedloedd bychain yng nghyd destun cyfrol ymchwil meddygol Croateg.
Wastad penderfyniad ar ba iaith ma rhywun yn ddefnyddio i gyhoeddi. axis arall ar draws hynny sef agoredrwydd diwylliannol (h.y. trafod materion mewn cyd-destun rhyngwladol – “intl journal of…”; “journal cenedlaethol …” neu journal am bynciau cenedlaethol)
National is banalised in the centre vs national is determinant in perihpery (e.g. sub-state)
Universal case studies vs case studies ‘just’ understood in national framework
How do you frame local in an international context? When is focus of study not wide enough to ‘generalise’?
Papers in int. journals rarely mention the national context of their research, when in fact they are rarely international, but transpose a ‘national’ study as universal.
Cynydd mawr mewn niferoedd yn gwneud PhDs astudiaethau cyfyrngau.
Iaith cynnyrch ymchwil: dros 50% yn Catalaneg. Gweddill yn Sbaeneg. Ychydig iawn yn Saesneg. Ymchwilwyr Cat isio cael Catalaneg fel iaith gwybodaeth.
Impact rhyngwladol yn isel o gymharu a lefelau Ewropeaidd fodd bynnag, ond yn gwella.
Cyfnodolion: cyhoeddi abstracts yn Saesneg. Niferoedd yn tyfu.
Un enghraifft: cyfnodolyn yn Saesneg am gyfryngau trwy lygaid Catalaneg: http://www.intellectbooks.co.uk/journals/view-journal,id=162/
Cyd-destun ‘bach’ yn gyfle…
Barn y cyhoedd am y system gyfryngau Cat yw bod safon CCRTV yn well na sianelau preifat.
Pam felly sybsideiddio cwmniau preifat? Tyfu sector audiovisual y prif reswm. Nhw wedyn yn gallu bwydo CCRTV.
Trio creu diwydiant cyfryngau preifat sydd yn gallu cystadlu gyda’r cyhoeddus, ond yn parhau i ariannu’r cyhoeddus i lefelau uchel iawn. Trio gweld ar hyn o bryd sut mae datrys y ddau obaith incompatible hyn.
Pwysigrwydd creu’r sffer cyhoeddus yn Cat yn wahanol iawn i’r Alban. Cyd-destun gwleidyddol
Hasn’t been a debate about the nature of the communications sphere in general in Scotlan. More specific cases and often reactive. A lot of discussion still to be had in terms of relationship between possible moves to
Ddoe mi fues i’n cymryd rhan mewn gweithdy a drefnwyd gan Sefydliad Mercator oedd yn edrych ar yr ymchwil gyfredol ym maes cyfryngau ieithoedd lleiafrifol. Mi roddias gyflwyniad byr ar fy ngwaith i geisio rhoi golwg fras ar lle ydw i yn y broses. Roeddwn yn cyflwyno yn Gymraeg ond gyda gwybodaeth gefnogol ar y sgrin yn Saesneg (roedd y mynychwyr di-Gymraeg yn cael cyfieithiad ar y pryd hefyd). Dyma’r cyflwyniad gyda rhai nodiadau ychwanegol:
* * * * * * * * * * * *
Yesterday I took part in a workshop organised by the Mercator Institute which looked at the current research in the field of minority language media. I gave a short and rough presentation on where I am currently with my phd, 10 months in. I spoke in Welsh but with English supporting visual material, for the ease of those having simultaneous translation. Here’s the presentation with a few extra notes:
A few people who don’t understand Welsh mentioned that they would like to read the take I had on a new S4C, so here’s a rough translation. A bit later than the original post sorry, but even with translation help, these things take time to do.
[Grammatical Health Warning: this blog post was translated from this original Welsh language post using Google Translate as a tool to speed up the process. Subsequently, some of the phrasing and expressions may be a bit wonky. I hope that the wonkiness doesn't affect the communication of the ideas too much.]
Saturday before last I went to Theatr Felinfach after being invited to give some ideas about the future of S4C in the digital context. I did not want to be so bold as to offer a full manifesto but rather to raise questions that could feed into further discussion. The article written by Euros on Click on Wales notes that I focus on the idea that more young people use social networks than television, but I felt that my message was a little different. I thought it was best to publish what I said anyway, in case there was some wider value to it. I’d be delighted to hear any comments.
I’m not trying to offer solutions to the business of producing television programs. There are plenty of other people who have long experience of the industry that can do that so much better. But I want to set some challenges or raise some questions of the Welsh broadcast system from the perspective of the enormous changes to every aspect of our lives brought about by the advent of the internet , and especially the way it has disrupted media business models as they had been developed up until the turn of the last century.
If we want to create new forms of civic value, we need to improve the ability of small groups to try radical things…our best chance for finding good ideas is to have as many groups as possible try as many things as possible.
Clay Shirky
Criticizing present realities is important but insufficient. It can be hard to picture what the future would look like, and so to be making things, as examples of future creative diversity, in the here and now, offers a powerful and tangible form of inspiration to others – and challenges the apparent inevitability of the present.
David Gauntlett
So those were the points I made. Thanks to Eurosfor the impetus to put them together for an event. There was a good crowd, and I thought that the students there had very interesting ideas.
I’m not absolutely certain about the validity of all of the above points, but I think they are worth discussing, and hope they can instigate discussion. It would be great to hear your comments, if you agree or disagree with anything.
I’m currently reading Minority Languages on the Internet: Promoting the regional languages of Spain by Peter Gerrand. It’s one of the only books that focuses primarily on the minority language on the internet from a language planning perspective rather than a more descriptive linguistic approach. His main focus is the policies implemented by the Basque, Catalan and Galician autonomous communities to promote and sustain their languages on the internet.
I just wanted to quote a thought provoking paragraph from the conclusion of his chapter outlining the role of minority language in an Internet dominated by English:
On the internet, the challenges for minority languages are the same as for the lesser-used national languages such as Dutch, Czech and Norwegian: how to enhance their prestige, and avoid domain loss. Language prestige cannot be achieved without language visibility. And so it is in the interests of linguistic survival to ensure a growing amount of communication in that language on the Internet, and to ensure that the language’s online resources are not ignored by the Internet’s search tools and addressing scheme. (Gerrand, 2007:45)
What this suggests to me and my current work, and this is something that I’ve been thinking about already especially in relation to French and their relationship with English on the internet, is that comparisons of Welsh and Norwegian, Danish or Dutch could provide many interesting insights in terms of approaches to language issues and planning on the internet, particularly from the perspective of media and participation. After all, Norwegian and Dutch internauts have the same ‘internet diglossia’ problem as Welsh speakers have. You could argue that we are all diglossic with English on the internet, even though the internet now has become much more multilingual. Some would say that there are parallel internets and that the walls between the languages are too high to be able to use the diglossia analogy. Whatever the description, the Norwegians and the Dutch alike are having to think about how their language can have an even playing field in a globalised media environment.
Ddydd Sadwrn cyn diwethaf bûm i yn Theatr Felinfach ar ol cael gwahoddiad i roi rhai syniadau am ddyfodol S4C yn y cyd-destun digidol. Doeddwn i ddim am fod mor hy a chynnig maniffesto cyflawn ond codi cwestiynau a allai fwydo mewn i drafodaeth bellach. Mae’r erthygl Euros yn Click on Wales yn nodi bod pwyslais gen i ar fod pobol ifanc yn defnyddio mwy ar rwydweithiau cymdeithasol na theledu, ond roedd fy neges yn wahanol i hynny o’n i’n teimlo. O’n i’n meddwl ei bod hi’n werth i fi gyhoeddi beth ddwedes i beth bynnag, rhag ofn bod gwerth ehangach iddo. Byddwn i’n falch iawn o glywed unrhyw sylwadau.
[Gol: anghofies i nodi bod Bryn Salisbury wedi ysgrifennu cofnod ei hun ar rai o'r un themâu felly dwi'n annog chi i fynd draw i'w ddarllen hefyd os am berspectif arall.]
Dwi ddim am geisio cynnig atebion i’r busnes o gynhyrchu rhaglenni teledu. Mae digon o bobol eraill sydd â phrofiad hir o’r diwydiant all wneud hynny’n llawer gwell. Ond hoffwn i osod ambell her neu gwestiwn i’r gyfundrefn ddarlledu Gymraeg o berspectif y newidiadau aruthrol sydd wedi dod yn sgil dyfodiad y rhyngrwyd i bob agwedd o’n bywydau, a’n arbennig y ffordd mae wedi tarfu ar bob model busnes cyfryngau a ddatblygwyd hyd troad y ganrif ddwetha.
If we want to create new forms of civic value, we need to improve the ability of small groups to try radical things…our best chance for finding good ideas is to have as many groups as possible try as many things as possible.
Clay Shirky
Criticizing present realities is important but insufficient. It can be hard to picture what the future would look like, and so to be making things, as examples of future creative diversity, in the here and now, offers a powerful and tangible form of inspiration to others – and challenges the apparent inevitability of the present.
David Gauntlett
Felly dyna’r pwyntiau oedd gen i. Diolch i Euros am yr ysgogiad i’w rhoi at ei gilydd ar gyfer ei ddigwyddiad. Roedd yna griw da, ac ro’n i’n meddwl bod y myfyrwyr yn arbennig â syniadau diddorol dros ben.
Dwi ddim yn gwbl bendant fy meddwl am bob peth dwi’n nodi uchod, ond dwi yn meddwl bod nhw’n werth eu trafod. Bydda’n gret clywed ganddoch chi os da chi’n cytuno neu anghytuno gydag unrhywbeth.
Y mae un rhagoriaeth o fod yn perthyn i genedl fechan. Anodd fyddai i Loegr, pes mynnai, newid ei chyfundrefn a’i ffordd o fyw. Cenedl ymerodraethol yw hi, a chanrifoedd o draddodiadau ymerodraethol y tu cefn iddi [...]. Ond fe all cenedl fechan wneud arbrofion, a geill dderbyn syniadau a’u gweithio allan yn ei ffordd fechan ei hun. Dyna sy’n bwysig i ni fel Cymry ei gofio.
Dyfyniad o adolygiad y ffilm Modern Times (Charles Chaplin, 1936) o golofn olygyddol cylchrawn Heddiw o fis Tachwedd yr un flwyddyn. Ysgrifennwyd y golofn gan Aneirin Talfan Davies a Dafydd Jenkins.
Dyfyniad gwych sydd yr un mor berthnasol heddiw ag ym 1936. Rhywbeth fyddai’n werth i ni gyd gofio wrth drio sefydlu ffurfiau cysefin o gyfryngau, gwasanaethau arlein, a chelfyddydau fydd yn cynnal diwylliant Cymraeg.
Gwerth edrych nôl i edrych mlaen weithau tydi. Ewch draw i archif cylchgronnau y Llyfrgell Genedlaethol i ddarganfod mwy. Mae’n drysor.